پرینت

قاعده ا صُول در خوشنویسی

پست شده در مطالب آموزشی

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

osool 0

اصول به معني ريشه ها و پايه ها است و در اصطلاح عبارتست از: حُسن تشكيل مفردات حروف و استحكام و اعتدال آنها از الف تا ياء (1) از حيث قوّت، ضعف، سطح، دور، صعود حقيقي و مجازي، نزول حقيقي و مجازي، رعايت سواد و بياض در حلقه ها و گره ها و ارسال به طوري كه حّق هر يك به حدّ كمال ادا گردد.

 قوّت – در وسط و انتهاي مدّها
osool
وسط دايره ها

osool 1

و سرِ دال و فاء و قاف و واو و غيره است كه در اينگونه جاها تمام دَمِ قلم بر سطح كاغذ حركت مي كند و در واقع قلم با تمام نيروي خود بكار است.

ضعف – در آغاز و وسط بعضي و انتهاي بيشتر حروف مانند

osool 2

و غيره مي باشد كه در بكار بردن جُزئي از دم قلم و نيش آن حاصل مي گردد.

سطح – حركات راستي را كه با قلم در خطّ ايجاد مي شود از افقي، مايل، قائم – سطح گويند و چون اين حالت در قسمتِ آخر مدهاي كامل اصلي مانند:

osool 3

و بعض مدّهاي زائد عارضي مانند:

osool 4

بيشتر محسوس مي گردد سطح را مخصوص اينگونه حركات افقي دانسته اند و گويند در اين مقام است كه اختيار قلم به دست نويسنده معلوم مي گردد و حالت خشكي مطلوبي در آن حركات احساس مي شود.

 

دور – در دايره هاي معكوس و مستقيم

osool 5

و در سر «فاء، قاف، واو» و موارد ديگر موجود مي شود و اين حالتي است بر خلاف سطح كه قلم به چربي و نرمي در آنها گردش مي كند و در اين گردش قدرت قلم و استادي خطّاط بيشتر ظاهر مي گردد.

صعود

صعود حقيقي: راست بالا بردن الف هاي آخر و لام وسط و كاف آخر است. در مَـثل اين كلمات:

osool 6

صعود مجازي: بالا بر گردانيدن انتهاي دواير را كه قلم به حالت دور حركت كند گويند مانند:

osool 7

و صعود مجازي را شَمره و تشمير نيز گفته اند (2) در رساله ي جعفر بايسنغري آمده است كه تشمير از روي لغت، دامن درچيدن است و از روي اصطلاح آخر حروف را باريك و منعطف گردانيدن و آن را شَمر و تشمير خوانند.

 

نزول

نزول حقيقي: در الف و لام و كاف مفرد و لام و كاف اوّل و دنباله ي ميم ديده مي شود:

osool 8

نزول مجازي: در اوايل دايره ها، و اوائل بعض مدّات ظاهر مي شود و سركش كاف و گاف و غيره مانند:

osool 9

تذكر: صعود و نزول حقيقي بايد چنان رعايت شود كه همه به موازات هم قرار گيرند، و اين بنابر اغلب و اكثر است. جعفر بايسنغري گويد: (صعود و نزول عبارتست از راندن قلم از زير به بالا و از بالا به زير و آن در لام و دال مركّب باشد و حرفي كه به سه نقطه ارتفاع يابد، و بعد از آن حرفي ديگر باشد. مثال آن:

osool 10

و در صعود اعتماد بر اُنسي قلم بايد كرد و در نزول بر وحشي

از قواعد الخطوط نيز استفاده مي شود كه در تركيب ثنايي و ثلاثي و غيره گاهي صعود با نزول جمع مي شود مانند باء و كاف و باء و لام مركّب

osool 11

يا كمتر از اينها مانند باء و دال مركّب

osool 12

كه در اينها صعود با نزول پيوسته شود قلم بالا رفته بازگشت كند و فرود آيد.

و نزول بدون صعود در مَـثـَل الف و لام مفرد و لام اوّل كلمه و كاف لامي و كاف دالي باشد. مثل:

osool 13

سواد و بياض سواد و بياض را بعضي از قانون گذاران خط، به حساب نياورده اند و بابا شاه به ياقوت نسبت داده است. و مقصود از آن رعايت و سنجش سياهي خط و تشكيل مقدار سفيدي است كه در داخل حلقه هاي صاد، ضاد، طاء، ظاء، فاء ، قاف، عين، جيم، هاء و غيره حاصل مي شود:

osool 14

 

ارسال مراد از ارسال سُردادن و رهاي ساختن قلم است آزادانه در نوشتن راء و ميم و واو مسطّح

osool 25



و تا ء و نون دراز
osool 15
و دنباله ي لام و كاف

osool 16

و دنباله ي حالتي از جيم

osool 17

و در بعض حروف شكسته

osool 18

و چنانچه قبلاً گفته شد سلطان علي مشهدي بر آنست كه ارسال در خط نستعليق نيست.

اين اجزاء اصول كه بر شمرديم در خطوط اسلامي به دست خطّاط جاري مي شود و آنها را در قطعات و صفحات خطوط مي بينيم كه بعض جاهاي از حروف ضعيف و بعض جاها قوي و ضخيم، در پاره اي از حروف قلم رو به بالا بگونه راست يا منحني حركت كرده جاهائي رو به پائين و برخي از آنها در حالت سطح و استقامت و برخي در حالت گردي و هلالي نگاشته شده است.

فايده – رعايت اصول، مبتدي را به پي ريزي و استخوان بندي خط كه تسلّط بر مفردات است آشنا ساخته و 4/1 خوب نوشتن و زيبائي را به دست مي آورد. و اما استاد و منتهي را هم از رعايت آن در حال نوشتن گزيري نيست.

 

نكته: چنانكه گفته شد مقصود از مفردات در اصول الفباي هر خطّ است و بعد از آن شكلهاي اوّل و وسط و آخر كلمه مي باشد ولي اوّل و وسط و آخر كلمه در تركيب مشخّص مي گردد و از اين رو استادان در دفترهاي تعليم خطّ، آنها را جداگانه و درشت نوشته اند. (3)

يكي از راههاي پيشرفت نوآموزان اين است كه وادار شوند با بي حوصلگي نوشته خود را به پايان برسانند. رعايت اين نكته براي هنرجو و كاتب هم لازم است زيرا استوار نوشتن و حقّ هر حرف و كلمه اي را تمام ادا كردن از شرايط اصول است.

 

دسته بندي الفباء الفباي اسلامي 28 شكل دارد كه چهار شكل خاصّ زبان فارسي را به آن افزوده اند و 32 شكل گرديده است. و در بين آنها شكلهاي مشابه و همانندي است كه با نقطه يا سركش را انتخاب و بقيّه را حذف كنيم هجده شكل باقي مي ماند:

osool 20

كه براي تعليم و تمرين خطوط اسلامي كافي است.

از ميان اين هجده شكل، برخي، به منظور تنّوع و زيبائي بصورتِ ديگرِ (فرعي ) نگاشته مي شوند. مثلاً در نستعليق باء و فاء و كاف بصورت دراز و تمام مدّ و سين دندانه اي به سين كشيده، و ياء گرد به ياء معكوس نيز نوشته و اضافه مي شود و با اين حساب 23 شكل براي تعليم الفباي نستعليق بوجود مي آيد كه آنها را از جهت شكل و از لحاظ آساني تعليم به سه دسته تقسيم كرده اند:

1- خُرد اندام ها كه بحالت مايل و قائم در سطري قرار مي گيرند:

osool 21
osool 23
2- دراز اندام ها كه به حالت افقي و خميده در سطر قرار دارند و مّدات اصلي نستعليق اند:

osool 22



3- گرد اندامه يا دايره ها كه به حالت دايره متمايلاً در سطر واقع مي شوند:

osool 24

 

تذكّر: تعليم و دسته بندي الفباي خطوط (ثلث، نسخ، نستعليق، شكسته ) را در فصل چهارم مينگريد.

 

پي نوشت ها

1) علاوه بر عرفهاي مفرد شكل هاي اول و وسط و آخر كه هنوز تركيب نيافته باشد نيز تحت قاعده اصول است.

2) در قواعد ياقوت كه صعود و نزول و تشمير با هم آمده است، معلوم مي شود كه ياقوت صعود و نزول حقيقي را اراده كرده است و الا تشمير خود صعود مجازي است.

3) توضيحاً گفته مي شود كه حركات و رسم هندسي الفبا در اين چند پاره خط خلاصه مي شود:

osool 19

مسموع افتاده است كه شاگردي براي شروع به تعليم خط نزد مير عماد رفت. مير به او فرمود تا چند خط افقي از راست به چپ بكشد، شاگرد چنين كرد.

مير چون ديد كه با قدرت و صاف كشيد استعداد او را يافت و به شاگردي پذيرفت.

 

این مقاله رانیز بخوانید:

قاعده نسبت در هنر خطاطي

نظرات   

 
0 #4 مدیر سایت در تاریخ: دوشنبه 20 بهمن 1393 ، ساعت 12:11 ب ظ
نقل قول از بهرام:
با عرض سلام و خسته نباشید،اینجانب به خوشنویسی علاقه زیادی داشته و از خط خود خیلی ناراضی میباشم و نمیدانم از کجا شروع کنم، خیلی دوس دارم نحوه ی خط نوشتاری خود رو عوض کنم و تا الان به دلایلی وقت کافی برای تمرین و تغییر خط خود نداشتم اما از امروز تصمیم گرفتم با کمک شما خط خود را تغییر دهم،خواهش میکنم در این زمینه بنده رو راهنمایی کنین،منتظر پیغامتون میباشم


و همینطور جا دارد از شما و سایت خوبتون تشکر و قدر دانی به عمل آید،مرسی بای



با سلام
برای شروع بسته آموزش خوشنویس با خود کار ما را خرید نمایید.مطمئن هستیم این محصول به شما کمک خواهد کرد.ودر ادامه می توانید از ما آموزش اینترنتی بگیرید.
با تشکر از پیام شما
لینک خرید
shop.khoshnevisan.com/%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%82
نقل قول
 
 
0 #3 بهرام در تاریخ: یکشنبه 19 بهمن 1393 ، ساعت 09:11 ب ظ
با عرض سلام و خسته نباشید،اینجانب به خوشنویسی علاقه زیادی داشته و از خط خود خیلی ناراضی میباشم و نمیدانم از کجا شروع کنم، خیلی دوس دارم نحوه ی خط نوشتاری خود رو عوض کنم و تا الان به دلایلی وقت کافی برای تمرین و تغییر خط خود نداشتم اما از امروز تصمیم گرفتم با کمک شما خط خود را تغییر دهم،خواهش میکنم در این زمینه بنده رو راهنمایی کنین،منتظر پیغامتون میباشم


و همینطور جا دارد از شما و سایت خوبتون تشکر و قدر دانی به عمل آید،مرسی بای
نقل قول
 
 
0 #2 مدیر سایت در تاریخ: شنبه 13 دی 1393 ، ساعت 05:10 ب ظ
نقل قول از عادل:
با عرض سلام و ادب و احترام و تشکر از مطالبتون.بنده یه سوال داشتم اینکه برا خوشنویسی کدام خودکار بهتر است؟اینجانب به خوشنویسی خیلی علاقه دارم اونقد که تونستم در عرض یک هفته خوشنویسی نستعلیق را یاد بگیرم خیلی تمرین کردم اما متاسفانه و از بخت بد بنده انگشت اشاره بنده در تصادفی اسیب دید و الان که زیادی تمرین میکنم درد میگیره.در صورت امکان منو راهنمایی کنید متشکرم.

باسلام
جناب عادل ما هیچ نوع خوکاری رابرای افراد پیشنهاد نمی دهیم.افراد بنا به وضعیت خوداز خودکار ژله ای یا جوهری استفاده میکنند.اگر کنترل خودکار برای فرد سخت باشد از نوع جوهری استفاده می کند که سفت تر میباشدولی اگر خودکار روان بتواندکنترل کند از خودکارهای ژله ای استفاده می کند.
ممنون از پیام شما
نقل قول
 
 
0 #1 عادل در تاریخ: شنبه 13 دی 1393 ، ساعت 01:10 ق ظ
با عرض سلام و ادب و احترام و تشکر از مطالبتون.بنده یه سوال داشتم اینکه برا خوشنویسی کدام خودکار بهتر است؟اینجانب به خوشنویسی خیلی علاقه دارم اونقد که تونستم در عرض یک هفته خوشنویسی نستعلیق را یاد بگیرم خیلی تمرین کردم اما متاسفانه و از بخت بد بنده انگشت اشاره بنده در تصادفی اسیب دید و الان که زیادی تمرین میکنم درد میگیره.در صورت امکان منو راهنمایی کنید متشکرم.
نقل قول
 

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

تماس با ما

پست الکترونیک:این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

تلفن : 02634400105

کرج - سه راه رجایی شهر- برج آسمان - طبقه اول - واحد یک